Big Ideas: tien ideeën voor de wereld na corona

Geschreven door Liza Jansen 

Sinds koning corona de wereld in zijn greep heeft, verandert alles om ons heen razendsnel. We leven in één van de meest ingrijpende periodes aller tijden.

Van de ene op de andere dag is thuiswerken voor een groot deel van de bevolking de regel in plaats van uitzondering. In de nieuwe anderhalvemetereconomie was je continu je handen en gelden scherpe hygiëne- en afstandsregels. Elkaar onaangekondigd omhelzen of de hand schudden is ineens abnormaal.

De regering neemt tijdens en na corona maatregelen om levens en banen te redden en daarmee de schade van het virus te beperken. Maar alle noodpakketten ten spijt, door het coronavirus zijn ons dagelijks leven en de economie ingrijpend veranderd. Sinds koning corona regeert, zijn straten, vliegtuigen en steden leger dan ooit.

Volgens data van de Johns Hopkins Universiteit zijn er nu zo’n 8 miljoen bevestigde besmettingen en vielen er ongeveer 430.000 doden. Landen versoepelen langzaamaan de maatregelen. Toch blijft het moeilijk om te beoordelen in welke fase van de pandemie we ons nu echt bevinden. Is dit het begin van het einde, of pas het begin? Komt er een tweede golf met infecties aan? Wanneer is het vaccin klaar?

Hoe gaat de wereld eruitzien?

De antwoorden op deze vragen hebben we niet. Wel weten we één ding zeker: Covid-19 heeft de wereld veranderd. Hoe precies zal de toekomst uitwijzen.

Om een idee te krijgen wat de wereld na corona voor ons in petto heeft, ging de redactie van LinkedIn Nieuws op zoek naar ideeën. We spraken experts en lazen ons in. Wordt lokaal het nieuwe globaal? Luidt het virus het einde in van massatoerisme zoals we dit kennen? Wordt ‘groene groei’ eindelijk de norm?

Dit zijn onze tien ideeën voor de wereld na corona 

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding1. Krijgt ‘groene groei’ een broodnodige push?

Zal de coronacrisis het bedrijfsleven de groene ‘push’ geven waar al zo lang over wordt gepraat? Wordt de virusuitbraak de aanleiding om de economie radicaal te reorganiseren? Zal de overheid duurzaamheidseisen gaan stellen in ruil voor staatssteun?

Legio hoogleraren, publicisten, journalisten en experts zien de virusuitbraak als een historische kans is om de maatschappij langdurig te verduurzamen. Zo pleitten 25 hoogleraren onlangs voor een radicale herziening van wat corporate governance inhoudt. Hun advies: neem duurzaamheidseisen op in het ondernemingsrecht. Een aantal Nederlandse publicisten en economen, waaronder Ewald Engelen, Marcia Luyten en Jeroen Smit, hebben zich uitgesproken over de manier waarop staatssteun verstrekt moet worden. Alleen bedrijven die zich netjes gedragen, hebben recht op staatssteun, vinden zij. Met netjes bedoelen ze: bedrijven die rechtvaardig en duurzaam opereren met oog voor de samenleving.

Volgens Sandra Phlippen, hoofdeconoom bij ABN Amro, is de coronacrisis een uniek moment voor een groene herstart van de economie: de lage energieprijs zorgt maatschappelijk gezien voor een relatief zachte landing als de overheid switcht van subsidies op productie van fossiele brandstoffen, naar beprijzing ervan. Ook kan de overheid bedrijven op voorwaarde van uitstootbeperking erbovenop helpen, schrijft ze in het FD

2. Steden gaan massatoerisme te lijf

Door alle restricties zet de coronacrisis de manier waarop we tegen reizen en vakantie vieren aankijken op scherp. Vakantie vieren in eigen land is ineens populairder dan afreizen naar de Spaanse Costa en stedentrips worden voorlopig op de lange baan geschoven. De vraag is: hoe lang blijven we ons zo gedragen? Welke invloed heeft de crisis op massatoerisme? Kan deze gedragsverandering de sector blijvend verduurzamen?

De roep om een nieuwe aanpak van het massatoerisme – goed voor zo’n 8 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot – klinkt al jaren. Trekpleisters zoals Amsterdam, Venetië en Barcelona grijpen de coronacrisis aan om de toeristenstroom aan te pakken. Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam, kondigde in mei nieuwe regels aan voor het aankopen van panden in de binnenstad om de toeristische monocultuur van ‘Nutellanten’ te doorbreken. Venetië gaat Venetianen weer verleiden om terug te verhuizen naar het centrum. Ook wil de stad Airbnb’s veranderen in studentenhuizen. En het gemeentebestuur van Barcelona is de onderhandeling begonnen met verhuurders van vakantie-appartementen in het centrum. De burgemeester wil dat meer appartementen een sociale functie krijgen.

Maar nieuw beleid alleen is niet genoeg voor blijvende verandering. Toeristen moeten hun gedrag ook aanpassen. Volgens hoogleraar transitiekunde Derk Loorbach van de Erasmus Universiteit nodigt de coronacrisis mensen uit om hun directe, lokale omgeving opnieuw te gaan waarderen. Ook zullen mensen straks bewuster omgaan met de omgeving waar ze na de crisis op vakantie gaan, zegt Loorbach tegen NRC. Om Nederlanders te stimulerenvakantie in eigen land te vieren worden straten in diverse steden deze zomer autovrij gemaakt. Glampingeigenaar Van de Loo verwacht dat het aantal toeristen met oog voor rust, ruimte, natuur en lokale beleving zal toenemen.

3. De aantrekkingskracht van de stad verdwijnt

De stad verliest zijn aantrekkingskracht en het platteland zal mensen zien terugkeren uit de grote steden. Rijksbouwmeester Floris Alkemade, die het essay De toekomst van Nederland schreef, ziet dit als een plausibel scenario wanneer we meer vanuit huis werken. “Er zouden minder files zijn, minder uitlaatgassen, mensen zouden makkelijker op een grotere afstand van de stad kunnen wonen,” aldus Alkemade.

De crisis heeft al aangetoond dat thuiswerken in de meeste sectoren prima functioneert. We hoeven daarom niet langer in een drukke stad te wonen waar de werkgelegenheid misschien wel hoger is, maar de huizenprijzen net zo goed hoger liggen. Het virus heeft bovendien duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar stedelingen zijn in hun dichtbevolkte gebied. “Bruisende steden zijn veranderd in hypochondrische steden,” aldus stadsgeograaf Piet Renooy.

In Triumph of the city riep Amerikaans econoom Edward Glaeser de stad een paar jaar geleden nog uit tot ‘versneller van innovatie’. Toevallige ontmoetingen en uitwisselingen van ideeën die in een divers en dichtbevolkt gebied eenvoudig tot stand komen, maakten de stad tot een aanjager van economische groei. De stedelijke dynamiek is door corona echter vrijwel tot stilstand gekomen, de noodzaak om nog langer in de stad te wonen verdwenen, en de angst voor het virus doet dichtheid plaatsmaken voor distantie. Wat de toekomst in petto heeft voor de stad, weten we niet. Zeker is echter dat de vanzelfsprekendheid waarmee mensen zich decennialang naar en door de stad hebben bewogen, aan het wankelen is gebracht.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding4. Naar kantoor gaan zal nooit meer hetzelfde zijn

Thuiswerken blijft voorlopig de regel maar ook als we de thuiswerkplek verlaten, zal het er op kantoor anders uitzien dan voor de coronatijd. Het einde van de open, drukke kantoortuin lijkt in elk geval vast ingeluid. Deze manier van werken voelde volgens Japke-d. Boumavoor veel mensen sowieso al veel langer als “een hopeloos verouderde mastodont – en de coronacrisis heeft dat alleen maar zichtbaarder gemaakt”.

Er zijn bedrijven die de kat niet uit de boom kijken en het kantoor al vaarwel hebben gezegd; het gedwongen thuiswerken blijkt veel medewerkers prima te bevallen. Bovendien scheelt het in tijden waarin de broekriem moet worden aangetrokken een slok op de spreekwoordelijke borrel wanneer niet maandelijks veel geld moet worden betaald voor het huren van een kantoorpand.

Of het haalbaar is om helemaal geen kantoor meer te hebben, zal per bedrijf verschillen. Volgens de Vlaamse krant De Tijd zal vooral een heroverweging van het kantoor gaan plaatsvinden. De haat-liefdeverhouding die we met ‘de zaak’ hebben ligt momenteel onder de loep en de voordelen worden afgewogen tegen de nadelen. Kleffe broodjes uit de kantine kunnen we prima missen, maar een spontaan praatje met een collega aanknopen gebeurt doorgaans eerder bij de (slappe) koffieautomaat dan via video. Auteur Frederik Anseel ziet voor het kantoor van de toekomst daarom vooral een rol weggelegd als ontmoetingsplek.

“Het kantoor moet worden heruitgevonden, niet afgeschaft,” concludeert ook Wouter van Noort. We komen er alleen nog samen als dit zinvol is, bijvoorbeeld voor een workshop, teambuilding, of – vooruit – af en toe een vergadering.

5. E-learning wordt steeds belangrijker

Sinds begin maart is er volgens de gegevens van Google Trends een duidelijke wereldwijde toename in de belangstelling voor e-learning te zien. In slechts een paar weken tijd is de zoekfrequentie op het net verdrievoudigd ten opzichte van januari. Ook in Nederland is deze trend goed zichtbaar: in maart werd aanzienlijk meer op de term e-learning gezocht.

De pandemie heeft de manier waarop we leren voor altijd veranderd, meldt ook het World Economic Forum. Investeringen in de sector bedroegen in 2019 wereldwijd al 18,66 miljard dollar. Volgens het WEF zou dit in 2025 zo’n 350 miljard dollar kunnen gaan bedragen. Snellere internetverbindingen, smartphones en ‘de cloud’ helpen allemaal mee aan de verdere ontwikkeling van het digitale leren, volgens Global Market Insights. De nadruk ligt hierbij vooral op personalisering, modularisering en mobiele toegang tot cursussen.

Nederlandse ondernemers verwachten ook dat e-learning dominant zal worden, schrijft Business Insider. Waar eerst de aandacht uitging naar streaming en het in goede banen leiden van virtuele vergaderingen, verschuift de aandacht steeds meer naar het uitbreiden van de mogelijkheden om op afstand te leren. Uit onderzoek blijkt bovendien dat e-learningminstens zo effectief is als klassikaal leren. Er staat dus niets in de weg om opdrachten en presentaties op grote schaal thuis uit te voeren.

Ruben Timmerman, CEO van opleidingenplatform Springest, ziet dat van de bedrijfscursussen die momenteel doorgang vinden, maar liefst 80 procent online-opleidingen zijn. Bijscholing is onontbeerlijk om jezelf te blijven ontwikkelen en de crisis heeft ons geleerd dat we hiervoor niet eens de deur uit hoeven.

6. Vitale beroepen zullen niet langer voor lief worden genomen

Zorgmedewerkers waren plots de terechte helden voor wie massaal werd geklapt. Een mooi gebaar, maar tevens pijnlijk dat er een crisis voor nodig was om het belangrijke werk dat deze beroepsgroep doet de erkenning te geven die ze verdienen. Bovendien is het niet genoeg, vindt Michel van Erp, woordvoerder van de vakbond voor zorgpersoneel NU’ 91. “Het helpt om te zien dat iedereen meeleeft. Alleen mag de waardering ook wel eens vertaald worden in klinkende munt, want van applaus kun je geen brood kopen,” aldus Van Erp.

Tweede Kamerleden zijn het erover eens dat er een bonus voor het zorgpersoneel in de frontlinie moet komen. Hiervoor is intussen een onafhankelijke mediator ingesteld. Om een volgende crisis aan te kunnen, is echter “een structurele loonsverhoging nodig om voldoende salaris over te houden,” zegt Van Erp. “De overheid moet nu investeren om een volgende crisis het hoofd te bieden.”

De werkdruk in de zorg was al hoog, net als in het onderwijs. De salarissen staan niet in verhouding tot deze hoge werkdruk. Kunstenaar Yuri Veerman liet met tien beelden op het Malieveld zien hoe zoek de verhoudingen zijn. “Ik wilde aantonen wat veel mensen al weten: er zijn veel beroepen die iets toevoegen aan de samenleving, maar de beloning ervoor staat niet in verhouding tot wat ze doen,” aldus Veerman. “Verplegers demonstreerden voor de crisis voor meer salaris en minder werkdruk. Voor leraren geldt hetzelfde.” De crisis heeft de noodzaak van deze discussie flink aangezwengeld en het laatste woord lijkt er nog niet over gesproken.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding7. Mobiliteit wordt duurzamer

Jarenlang werd er gelobbyd om automobilisten naar het openbaar vervoer te trekken. Sinds de coronacrisis zijn die plannen terug in de ijskast. Corona heeft de manier waarop we ons verplaatsen en tegen woon- en werkverkeer aankijken veranderd. Waar we pre-corona zonder nadenken in het ov stapten, kleeft aan ‘even’ met de trein, bus of tram gaan ineens een risico. De angst voor besmetting wint het voorlopig van het gemak, blijkt uit onderzoekvan het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid en de ANWB. De NS houdt dan ook rekening met grote klappen en schat dat het tot 2025 4,7 miljard euro aan omzet zal verliezen. 

Liever pakken we de komende tijd de auto, de fiets of… de benenwagen. Door deze gedragsverandering leeft de verkoop van tweedehands auto’s op. Platform Autoscout24 meldde in mei dat het nog nooit zoveel aanvragen voor occasions naar dealers had gestuurd als afgelopen maand. Ook zijn elektrische fietsen sinds de coronacrisis niet meer aan te slepen, nu de horeca zijn toevlucht heeft genomen tot thuisbezorging en de e-bike in veel gevallen een prima alternatief is voor het ov.

Deze shift in woon- en werkverkeer, en de verwachting dat we voorlopig veel thuis blijven werken, geeft mobiliteit een duurzaamheidsimpuls. Mensen hebben ingezien dat een groot deel van hun reistijd overbodig is, zegt communicatieconsultant Katja Diehl. Haar voorspelling: de komende tijd stappen we nog maar één of twee keer per week in de auto voor werk. Dat scheelt niet alleen files en drukte, maar ook CO2-uitstoot: microbeslissingen van mensen die op macroniveau veel impact hebben.

8. Voedselvoorziening wordt lokaler en kleinschaliger

De coronacrisis laat zien hoe kwetsbaar de (mondiale) voedselvoorziening is. Afzetkanalen vielen weg toen de horeca zijn deuren sloot. Verwerkers kampten ineens met grote overschotten, zoals een miljard kilo frietaardappelen. Telers kregen gewassen niet meer van het land omdat buitenlandse arbeiders wegbleven. En voedselexport en -import haperdeomdat grenzen en havens op slot waren. Tegelijkertijd leek iedereen ineens zelf groenten en fruit te kweken, namen mensen weer de tijd om te koken, en struinden meer mensen dan ooit voor hun boodschappen naar de boerderijwinkel of lokale supermarkt.

Goed, écht eten is lokaal, kleinschalig en biologisch, schrijft Carolyn Steel in haar boek Sitopia, wat net voor de coronacrisis uitkwam. Door corona is de strekking ervan ineens nog actueler geworden. Covid-19 toont volgens de Britse schrijfster het failliet van de mondiale voedselketen: goedkoop eten bestaat niet, omdat we de schade die de voedselproductie veroorzaakt niet meenemen in de prijs. “Het hele systeem is gestut op de illusie van goedkoop voedsel, maar op het prijskaartje in de supermarkt krijg je de prijs van vervuiling, ecologische destructie, armoede en overgewicht niet voorgeschoteld”, zegt ze in een interview in The Guardian. Steel voorspelt dat het aantal lokale leveranciers en duurzame supermarkten zal groeien vanwege de coronacrisis. Ook wint zelfvoorzienend leven steeds meer terrein. Corona heeft ons geconfronteerd met onze kwetsbaarheid als mens; als je je eigen voedsel kweekt ben je weerbaarder.

Hanneke van Ormondt, woordvoerder van Caring Farmers, een organisatie die boeren verenigt die werken aan natuurinclusieve kringlooplandbouw, en Martin Scholten, algemeen directeur dierwetenschappen bij Wageningen University, voorspellen ook dat voedselvoorziening lokaler wordt. Dat biedt nieuwe kansen voor boeren. “De coronacrisis kan de transitie naar kringlooplandbouw, die zich richt op een sterkere connectie tussen producent en consument, versnellen”, zegt Scholten op Duurzaambedrijfsleven.nl.

9. Gegevensbescherming wordt na corona nog belangrijker

Door corona is gegevensbescherming weer actueel geworden. Vrijwel meteen toen de eerste coronabesmettingen in Europa werden geregistreerd laaide de discussie over het gebruik van data in de strijd tegen corona op. Twee jaar sinds de invoering van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) is het databewustzijn onder de bevolking namelijk gegroeid. Zonder overleg een foto van een leerling op Facebook zetten? Vóór de komst van de AVG deed je dat zonder nadenken. Maar sinds de invoering van de AVG ga je er vanuit dat het niet kan. De kans op torenhoge boetes schudde organisaties en bedrijven wakker. “Dataprotectie is geëmancipeerd tot een allesomvattend grondrecht”, zegt Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, in NRC

AVG heeft databescherming verbeterd, maar de coronacrisis kan die winst zo weer uitwissen. Miljoenen medische dossiers zijn zonder toestemming open gegaan. Bedrijven zijn begonnen met het meten van de temperatuur van werknemers. En smartphones worden ingezet als middel om verspreiding van het virus in kaart te brengen.

De Europese Commissie pleit voor een gemeenschappelijke EU-aanpak voor corona-tracing apps, ontworpen om mensen te waarschuwen als ze in contact zijn geweest met een besmette persoon. De EC vindt dat elke digitale oplossing tegen de pandemie volledig moet voldoen aan de gegevensbescherming en privacywetgeving.

10. Het onderwijs is blijvend getransformeerd na corona

Het onderwijs heeft na corona in rap tempo flinke veranderingen doorgevoerd. Eén ding is zeker: digitaal onderwijs is een blijvertje binnen het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Rutger Engels, rector van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), gelooft niet dat de transformatie in het onderwijs zal worden teruggedraaid.

Hoewel de overgang van klassikaal naar digitaal onderwijs een grote verandering betekende, bleek het aanpassingsvermogen van zowel leerlingen als leerkrachten groot en heeft het noodgedwongen experiment bovendien aangetoond dat online lesgeven goed haalbaar is.Onderwijs op afstand bleek nog een onverwacht voordeel te hebben, namelijk dat bepaalde groepen leerlingen zelfs baat hebben bij thuisonderwijs. Ze zijn bijvoorbeeld rustiger en presteren plots beter.

Voor de leerlingen die buiten de boot dreigden te vallen omdat zij thuis geen computer tot hun beschikking hadden, bood onder meer Sivon, een samenwerkingsverband van schoolbesturen, begin april een oplossing in de vorm van laptops voor ruim 6.800 leerlingen. Ook de gemeente Amsterdam stelde duizenden computers en enkele honderden internetaansluitingen beschikbaar.

De Onderwijsraad roept in haar rapportVooruitzien voor jonge generaties op om structureel in onderwijs te blijven investeren. Ict en internet zijn wat dit betreft niet meer uit het onderwijs weg te denken. Daarnaast wordt door Kennisnet en Sivon ingezet op delancering van Veilig Internet voor het onderwijs. Minister Slob van Onderwijs zegt hierover: “Aangezien leerlingen in hun onderwijs steeds meer gebruikmaken van ict is het niet alleen belangrijk dát ze toegang hebben tot goed internet, maar ook dat dat via een veilige verbinding kan.”

Auteurs en redacteuren: Jolanda Heunen, Pieter Cranenbroek, Sara Weber, Ben Hartlmaier, Marco Valsecchi, Jakob Schulz. Beeld: LinkedIn News, Greg Lee, Eun Sung DoMehdi Ramdani; Getty Images / Lyubov Ivanova.

Houdt corona (en alle onzekerheden die erbij horen) jou ’s nachts wakker? Check dan even deze blog.

de wereld na corona

10 manieren om je leven nu te verbeteren
photo

John Strelecky geeft je gratis tips om het leven van je dromen te leiden!

DOWNLOAD HET GRATIS E-BOOK
X
X
X